ਚੈੱਕ › ਜਦੋਂ ਚੈੱਕ ਬਾਊਂਸ ਹੋਵੇ
ਜਦੋਂ ਚੈੱਕ ਬਾਊਂਸ ਹੋਵੇ: ਕੀ ਕਰੀਏ, ਕਦਮ-ਦਰ-ਕਦਮ
ਬਾਊਂਸ ਚੈੱਕ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਪੇਮੈਂਟ ਹੋਈ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਤੁਹਾਡੇ ਖਾਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਿੱਲ ਫਿਰ ਬਕਾਇਆ ਹੈ। ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ, ਪੈਸੇ ਦੀ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਬਾਊਂਸ ਚੈੱਕ ਨੈਗੋਸ਼ੀਏਬਲ ਇੰਸਟਰੂਮੈਂਟਸ ਐਕਟ, 1881 ਦੀ ਧਾਰਾ 138 ਹੇਠ ਜੁਰਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਤਾਂ ਹੀ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸਖ਼ਤ ਸਮਾਂ-ਸੀਮਾਵਾਂ ਮੰਨੋ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਾਊਂਸ ਇੱਕ ਫੋਨ ਕਾਲ ਨਾਲ ਸੁਲਝ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸਮਾਂ-ਸੀਮਾਵਾਂ ਉਦੋਂ ਕੰਮ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਨਾ ਸੁਲਝਣ।
ਪਹਿਲਾਂ, ਆਪਣੇ ਖਾਤਿਆਂ ਵਿੱਚ
ਰਜਿਸਟਰ ਵਿੱਚ ਚੈੱਕ ਨੂੰ ਬਾਊਂਸ ਮਾਰਕ ਕਰੋ। ਪੇਮੈਂਟ ਹਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਚੁਕਾਏ ਬਿੱਲ ਫਿਰ ਬਕਾਇਆ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਗਾਹਕ ਦਾ ਬੈਲੇਂਸ ਫਿਰ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੈਂਕ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਿਟਰਨ ਚਾਰਜ (ਨਾਲ 18% GST) ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਸਨੂੰ ਬੈਂਕ ਚਾਰਜ ਵਜੋਂ ਖਰਚੇ ਵਿੱਚ ਜੋੜੋ। ਜੇ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਚਾਰਜ ਗਾਹਕ ਤੋਂ ਵੀ ਮੰਗ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਮਾਂ-ਸੀਮਾ (ਧਾਰਾ 138)
- ਚੈੱਕ ਉਸਦੀ ਵੈਧਤਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਯਾਨੀ ਉਸ ਉੱਤੇ ਲਿਖੀ ਤਾਰੀਖ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ।
- ਬੈਂਕ ਦਾ ਰਿਟਰਨ ਮੈਮੋ ਸਾਂਭ ਕੇ ਰੱਖੋ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨ ਲਿਖਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ "funds insufficient"।
- ਰਿਟਰਨ ਮੈਮੋ ਮਿਲਣ ਦੇ 30 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚੈੱਕ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਰਕਮ ਦੀ ਲਿਖਤੀ ਮੰਗ ਭੇਜੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੇਜੋ ਜਿਸਦਾ ਸਬੂਤ ਰਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਰਜਿਸਟਰਡ ਡਾਕ ਜਾਂ ਸਪੀਡ ਪੋਸਟ, ਅਤੇ ਕਾਪੀਆਂ ਰੱਖੋ।
- ਮੰਗ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਉਸ ਕੋਲ ਪੈਸੇ ਦੇਣ ਲਈ 15 ਦਿਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
- ਉਹ ਨਾ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ 15 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ ਅੱਗੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ (ਧਾਰਾ 142)। 2015 ਤੋਂ ਕੇਸ ਉੱਥੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਚੈੱਕ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਬੈਂਕ ਸ਼ਾਖਾ ਹੈ।
ਇਸ ਜੁਰਮ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਾਲ ਤੱਕ ਕੈਦ, ਚੈੱਕ ਦੀ ਰਕਮ ਦੇ ਦੁੱਗਣੇ ਤੱਕ ਜੁਰਮਾਨਾ, ਜਾਂ ਦੋਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕੇਸ ਦੌਰਾਨ ਅਦਾਲਤ ਚੈੱਕ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਰਕਮ ਦਾ 20% ਤੱਕ ਅੰਤਰਿਮ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਦੇਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ (ਧਾਰਾ 143A), ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਧਿਰਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ (ਧਾਰਾ 147)। ਨੋਟਿਸ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਵਕੀਲ ਤੋਂ ਬਣਵਾਓ।
ਇੱਕ ਮਿਸਾਲ
ਗਾਹਕ ਦਾ 6 ਨਵੰਬਰ 2026 ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਦਾ ₹12,600 ਦਾ ਚੈੱਕ 7 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਦੀ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਗ 30 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਯਾਨੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 7 ਦਸੰਬਰ ਤੱਕ ਭੇਜਣੀ ਹੈ। ਜੇ ਗਾਹਕ ਨੂੰ ਇਹ 10 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਉਹ 25 ਦਸੰਬਰ ਤੱਕ ਨਾ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤ 25 ਜਨਵਰੀ 2027 ਤੱਕ ਕਰਨੀ ਹੈ।
ਤੁਹਾਡੇ ਆਪਣੇ ਚੈੱਕ ਬਾਊਂਸ ਹੋਣ ਤਾਂ
ਜੇ ਤੁਹਾਡਾ ਦਿੱਤਾ ਚੈੱਕ ਬਾਊਂਸ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਪਲਾਇਰ ਦਾ ਬਿੱਲ ਫਿਰ ਬਕਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਇਹੀ ਕਾਨੂੰਨ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵਰਤ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਬਾਊਂਸ ਮਾਰਕ ਕਰੋ, ਤੁਰੰਤ ਬੈਂਕ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਨਾਲ ਪੈਸਾ ਦਿਓ, ਅਤੇ "ਤੁਹਾਡੇ ਦਿੱਤੇ ਚੈੱਕ ਜੋ ਕਲੀਅਰ ਨਹੀਂ ਹੋਏ" ਦੇ ਹਰ ਚੈੱਕ ਜਿੰਨਾ ਪੈਸਾ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ।
ਬਾਊਂਸ ਤੋਂ ਬਚਾਅ
- ਚੈੱਕ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਗਾਹਕਾਂ ਤੋਂ ਲਓ, ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਰਕਮ ਲਈ ਬੈਂਕ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਜਾਂ UPI ਮੰਗੋ।
- ਚੈੱਕ ਜਲਦੀ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰੋ; ਜਿੰਨੀ ਦੇਰ ਕਰੋਗੇ, ਉੰਨਾ ਹੀ ਪੈਸਾ ਨਿਕਲ ਜਾਣ ਦਾ ਡਰ।
- ਪੋਸਟ-ਡੇਟਿਡ ਚੈੱਕ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਾਹਕ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾਉਣ ਲਈ "ਅਗਲੇ 7 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਚੈੱਕ" ਵੇਖੋ।