चेक › चेक बाउन्स हुँदा
चेक बाउन्स हुँदा: के गर्ने, चरणबद्ध रूपमा
बाउन्स चेकको अर्थ पेमेन्ट भएकै छैन। तपाईंको हिसाबमा बिल फेरि बाँकी छ। कानुनमा, पैसाको कमीले बाउन्स भएको चेक नेगोसिएबल इन्स्ट्रुमेन्ट्स ऐन, 1881 को दफा 138 अन्तर्गत अपराध हुन सक्छ, तर तपाईंले कडा समयसीमा पालना गर्नुभयो भने मात्र। धेरैजसो बाउन्स एउटा फोनमै मिल्छन्; नमिल्दा समयसीमा काम लाग्छ।
पहिले, आफ्नो हिसाबमा
रजिस्टरमा चेकलाई बाउन्स चिनो लगाउनुहोस्। पेमेन्ट हट्छ, त्यसले तिरेका बिल फेरि बाँकी हुन्छन्, र ग्राहकको ब्यालेन्स फेरि बढ्छ। बैंकले सामान्यतया रिटर्न चार्ज (साथमा 18% GST) लिन्छ; त्यसलाई बैंक चार्जको रूपमा खर्चमा थप्नुहोस्। तपाईंका सर्तमा लेखिएको भए यो चार्ज ग्राहकसँग पनि माग्न सक्नुहुन्छ।
कानुनी समयसीमा (दफा 138)
- चेक त्यसको मान्यताभित्र पेस भएको हुनुपर्छ, अर्थात् त्यसमा लेखिएको मितिबाट तीन महिना।
- बैंकको रिटर्न मेमो जोगाएर राख्नुहोस्; त्यसमा कारण लेखिएको हुन्छ, जस्तै "funds insufficient"।
- रिटर्न मेमो पाएको 30 दिनभित्र चेक दिनेलाई रकमको लिखित माग पठाउनुहोस्। प्रमाण रहने गरी पठाउनुहोस्, जस्तै रजिस्टर्ड पोस्ट वा स्पिड पोस्ट, र प्रतिलिपि राख्नुहोस्।
- माग पाएपछि उसँग पैसा तिर्न 15 दिन हुन्छ।
- उसले नतिरे ती 15 दिन सकिएपछि एक महिनाभित्र म्याजिस्ट्रेटसमक्ष उजुरी गर्न सकिन्छ (दफा 142)। 2015 देखि मुद्दा चेक पाउनेको बैंक शाखा भएको ठाउँमा हुन्छ।
यो अपराधमा दुई वर्षसम्म कैद, चेकको रकमको दोब्बरसम्म जरिवाना, वा दुवै हुन सक्छ। मुद्दा चल्दा अदालतले चेक दिनेलाई रकमको 20% सम्म अन्तरिम क्षतिपूर्ति दिन आदेश दिन सक्छ (दफा 143A), र दुवै पक्षले जुनसुकै बेला मिलापत्र गर्न सक्छन् (दफा 147)। सूचना र उजुरी वकिलबाट तयार पार्नुहोस्।
एउटा उदाहरण
ग्राहकको 6 नोभेम्बर 2026 मितिको ₹12,600 को चेक 7 नोभेम्बरमा पैसाको कमीले फर्किन्छ। माग 30 दिनभित्र, अर्थात् बढीमा 7 डिसेम्बरसम्म पठाउनुपर्छ। ग्राहकले यो 10 डिसेम्बरमा पायो र 25 डिसेम्बरसम्म तिरेन भने, उजुरी 25 जनवरी 2027 सम्म गर्नुपर्छ।
तपाईंका आफ्नै चेक बाउन्स भए
तपाईंले दिएको चेक बाउन्स भयो भने सप्लायरको बिल फेरि बाँकी छ र उसले यही कानुन तपाईंविरुद्ध प्रयोग गर्न सक्छ। त्यसलाई बाउन्स चिनो लगाउनुहोस्, तुरुन्त बैंक ट्रान्सफरबाट पैसा दिनुहोस्, र "तपाईंले दिएका, क्लियर नभएका चेक" का हरेक चेक जति पैसा खातामा राख्नुहोस्।
बाउन्सबाट बच्ने
- चेक चिनेका ग्राहकबाट मात्र लिनुहोस्, र ठूलो रकमका लागि बैंक ट्रान्सफर वा UPI माग्नुहोस्।
- चेक छिटो जम्मा गर्नुहोस्; जति ढिलो गर्नुहुन्छ, उति पैसा निस्किने डर।
- पोस्ट-डेटेड चेकको मितिअघि ग्राहकलाई सम्झाउन "आउँदो 7 दिनका चेक" हेर्नुहोस्।