चेक › चेक बाउन्स झाल्यावर
चेक बाउन्स झाल्यावर: काय करायचे, टप्प्याटप्प्याने
बाउन्स चेक म्हणजे पेमेंट झालेच नाही. तुमच्या हिशोबात बिल पुन्हा थकबाकी आहे. कायद्यानुसार, पैशांच्या कमतरतेमुळे बाउन्स झालेला चेक निगोशिएबल इन्स्ट्रुमेंट्स ॲक्ट, 1881 च्या कलम 138 खाली गुन्हा ठरू शकतो, पण तुम्ही कडक मुदती पाळल्या तरच. बहुतेक बाउन्स एका फोनवर मिटतात; मुदती तेव्हा कामी येतात जेव्हा मिटत नाहीत.
आधी, तुमच्या हिशोबात
रजिस्टरमध्ये चेक बाउन्स मार्क करा. पेमेंट निघते, त्याने भरलेली बिले पुन्हा थकबाकी होतात, आणि ग्राहकाची शिल्लक पुन्हा वाढते. बँक सहसा रिटर्न चार्ज (सोबत 18% GST) घेते; तो बँक चार्ज म्हणून खर्चात जोडा. तुमच्या अटींमध्ये लिहिले असेल तर हा चार्ज ग्राहकाकडूनही मागू शकता.
कायदेशीर मुदत (कलम 138)
- चेक त्याच्या वैधतेच्या आत सादर झालेला असावा, म्हणजे त्यावरील तारखेपासून तीन महिने.
- बँकेचा रिटर्न मेमो जपून ठेवा; त्यात कारण लिहिलेले असते, जसे "funds insufficient".
- रिटर्न मेमो मिळाल्यापासून 30 दिवसांच्या आत चेक देणाऱ्याला रकमेची लेखी मागणी पाठवा. पुरावा राहील अशा प्रकारे पाठवा, जसे रजिस्टर्ड पोस्ट किंवा स्पीड पोस्ट, आणि प्रती ठेवा.
- मागणी मिळाल्यापासून त्याच्याकडे पैसे देण्यासाठी 15 दिवस असतात.
- त्याने न दिल्यास ते 15 दिवस संपल्यानंतर एका महिन्याच्या आत मॅजिस्ट्रेटकडे तक्रार करता येते (कलम 142). 2015 पासून केस तिथे होते जिथे चेक घेणाऱ्याची बँक शाखा आहे.
या गुन्ह्यात दोन वर्षांपर्यंत कैद, चेकच्या रकमेच्या दुप्पट पर्यंत दंड, किंवा दोन्ही होऊ शकतात. केस चालू असताना कोर्ट चेक देणाऱ्याला रकमेच्या 20% पर्यंत अंतरिम भरपाई देण्याचा आदेश देऊ शकते (कलम 143A), आणि दोन्ही पक्ष कधीही तडजोड करू शकतात (कलम 147). नोटिस आणि तक्रार वकिलाकडून तयार करून घ्या.
एक उदाहरण
ग्राहकाचा 6 नोव्हेंबर 2026 तारखेचा ₹12,600 चा चेक 7 नोव्हेंबरला पैशांच्या कमतरतेमुळे परत येतो. मागणी 30 दिवसांत, म्हणजे जास्तीत जास्त 7 डिसेंबरपर्यंत पाठवायची आहे. ग्राहकाला ती 10 डिसेंबरला मिळाली आणि त्याने 25 डिसेंबरपर्यंत पैसे दिले नाहीत, तर तक्रार 25 जानेवारी 2027 पर्यंत करायची आहे.
तुमचे स्वतःचे चेक बाउन्स झाले तर
तुम्ही दिलेला चेक बाउन्स झाला तर सप्लायरचे बिल पुन्हा थकबाकी आहे आणि तो हाच कायदा तुमच्याविरुद्ध वापरू शकतो. तो बाउन्स मार्क करा, लगेच बँक ट्रान्सफरने पैसे द्या, आणि "तुम्ही दिलेले, क्लिअर न झालेले चेक" मधील प्रत्येक चेकइतके पैसे खात्यात ठेवा.
बाउन्स टाळणे
- चेक फक्त ओळखीच्या ग्राहकांकडून घ्या, आणि मोठ्या रकमेसाठी बँक ट्रान्सफर किंवा UPI मागा.
- चेक लवकर भरा; जितका उशीर कराल तितकी पैसे निघून जाण्याची भीती.
- पोस्ट-डेटेड चेकच्या तारखेआधी ग्राहकाला आठवण देण्यासाठी "पुढील 7 दिवसांतील चेक" पाहा.